Houten of plastic snijplank? Wat de wetenschap zegt

„Hout is onhygiënisch, het zit vol bacteriën.” Dat is het bezwaar dat we het vaakst horen. En het komt voort uit een officieel advies waar nooit een onderzoek achter zat.

Het interessante is wat er gebeurde toen iemand het in een laboratorium ging meten.

Waar dat idee vandaan komt

In de jaren tachtig en begin jaren negentig raadde het Amerikaanse ministerie van landbouw aan om in huishoudelijke keukens plastic snijplanken te gebruiken in plaats van houten. De redenering leek logisch: hout is poreus, plastic niet, dus plastic laat zich beter schoonmaken.

Het probleem is dat het daarbij bleef: bij logica. Er was geen onderzoek dat het onderbouwde.

Wat het laboratorium van UC Davis vond

In 1994 besloot een team van het voedselveiligheidslaboratorium van de University of California in Davis, bestaande uit Ak, Cliver en Kaspar, het te controleren. Ze brachten ziekteverwekkende bacteriën aan, waaronder salmonella, op houten en op plastic snijplanken, en maten wat ermee gebeurde.

De uitkomst was het tegenovergestelde van wat ze verwachtten.

Op de houten planken waren de bacteriën al een paar minuten na het aanbrengen niet meer terug te vinden. Ze verdwenen van het oppervlak en lieten zich niet meer kweken.

Op nieuwe plastic planken overleefden de bacteriën. En als ze een nacht op kamertemperatuur bleven staan, vermenigvuldigden ze zich.

Het detail dat alles verandert: de messneden

Hier komt het deel dat er echt toe doet, want niemand gebruikt tien jaar lang een nieuwe plank.

De onderzoekers herhaalden het experiment met gebruikte planken, vol messneden.

Gebruikt hout gedroeg zich vrijwel hetzelfde als nieuw hout. De sneden veranderden niets aan het resultaat.

Bekrast plastic was daarentegen met de hand niet schoon en niet te ontsmetten. De bacteriën scholen weg in de groeven van het mes, en daar kwam geen schuurspons of afwasmiddel bij. En het werd erger zodra er vetresten in zaten, bijvoorbeeld van kip.

Dat is het echte verschil. Het gaat niet zozeer om welk materiaal het op dag één beter doet, maar om welk materiaal na twee jaar gebruik nog steeds veilig is.

Waarom hout zich zo gedraagt

De meest aanvaarde verklaring heeft te maken met de structuur van het hout zelf. De bacteriën die op het oppervlak terechtkomen, worden samen met het vocht de vezels in gezogen, en daarbinnen, zonder beschikbaar vrij water en omringd door de natuurlijke stoffen van het hout, overleven ze niet en komen ze ook niet meer aan de oppervlakte.

Anders gezegd: het hout slikt ze op en geeft ze niet terug.

Een noodzakelijke kanttekening. Dit is een laboratoriumbevinding over het gedrag van het materiaal, geen belofte dat een houten plank steriel is. Een houten plank moet je net zo goed afwassen als elke andere.

Wat dit betekent in jouw keuken

Was en droog hem altijd na gebruik. Het hout werkt in jouw voordeel, maar het doet jouw werk niet.

Houd een aparte plank voor rauw vlees en rauwe vis. Dat geldt voor elk materiaal. Kruisbesmetting voorkom je door te scheiden, niet door de juiste plank te kiezen.

Laat de plank nooit nat liggen. Blijvend vocht is het enige dat bij hout wél een probleem kan worden.

Vervang je plastic planken zodra ze flink bekrast zijn. Een plastic plank met een oppervlak vol diepe groeven is precies het scenario dat in het onderzoek het slechtst uitpakte.

Houd de houten plank ingeolied. Een goed verzorgd oppervlak neemt minder vocht op en laat zich met minder moeite schoonmaken.

Wanneer plastic wél handig is

Wij verkopen houten snijplanken en toch zijn er gevallen waarin plastic zinvol is, en het tegendeel beweren zou verkooppraat zijn.

Als je de plank in de vaatwasser moet kunnen zetten, uit werkgewoonte of gemak, dan is plastic de juiste keuze. In professionele keukens, waar het protocol ontsmetting op hoge temperatuur en kleurcodes per voedselsoort voorschrijft, staat plastic er niet voor niets.

In een keuken thuis, waar de plank met de hand wordt gewassen en afgedroogd, houdt hout de vergelijking prima vol. Denk je erover om over te stappen op hout, dan vind je hier onze keukenplanken.

Veelgestelde vragen

Is een houten of een plastic snijplank hygiënischer? Volgens het onderzoek van UC Davis uit 1994 zijn bacteriën al na een paar minuten niet meer terug te vinden op hout, terwijl ze op plastic overleven en zich vermenigvuldigen. Het verschil wordt groter met het gebruik: bekrast hout gedraagt zich als nieuw hout, en bekrast plastic is met de hand niet te ontsmetten.

Neemt hout bacteriën op? Het neemt vocht op en daarmee ook de bacteriën, maar in de vezel overleven ze niet en komen ze niet terug aan de oppervlakte. Precies dat mechanisme maakt hout veilig.

Mag ik rauwe kip snijden op een houten plank? Ja, mits je hem daarna met heet water en zeep wast en goed afdroogt. Aan te raden is, bij elk materiaal, een aparte plank voor rauw vlees en rauwe vis.

Wanneer moet ik een plastic plank weggooien? Zodra er diepe, zichtbare messgroeven in zitten. In die staat kun je hem met de hand niet meer goed ontsmetten.

Is een houten snijplank antibacterieel? Wij gebruiken die term niet, want die beschrijft een gereguleerde eigenschap die niet bij een keukenplank hoort. Wat er wel is, is onderzoek dat vastlegt dat bacteriën niet goed overleven op hout. Dat is een bevinding over het materiaal, geen functie van het product.