Tablas de cortar
Zo verzorg je een houten snijplank zodat hij een leven lang meegaat
Een goed verzorgde plank gaat decennia mee. Een slecht verzorgde twee jaar. Het verschil zijn vier gewoontes die je in vijf minuten leert.
Een goed verzorgde plank gaat decennia mee. Een slecht verzorgde gaat twee jaar mee en eindigt met een scheur in het midden.
Het verschil zit niet in de prijs en niet in de houtsoort. Het zit in vier gewoontes die je in vijf minuten leert en daarna zonder nadenken doet.
Wij verkopen al jaren planken van teak, olijfhout en acacia, en de vragen die we krijgen zijn bijna altijd dezelfde. Welke olie moet ik gebruiken? Mag hij in de vaatwasser? Waarom is hij grijs geworden? Hier staan ze allemaal beantwoord, in de volgorde waarin je ze nodig hebt.
De drie vijanden: water, hitte en vergeetachtigheid
Het hout van je plank leeft nog. Het neemt vocht op uit de lucht en geeft het weer af, en verandert daarbij van volume. Die beweging is normaal en die ga je niet tegenhouden. Het probleem ontstaat wanneer het abrupt gebeurt, of wanneer het maar aan één kant gebeurt.
Water is de eerste. Niet het water van een snelle afwas, maar het weken: de plank die een halfuur in de gootsteen blijft liggen, of die je wast en plat op het natte aanrecht laat staan. De onderkant droogt niet, de bovenkant wel, en de plank kromt naar de kant die het meeste water heeft verloren.
Hitte is de tweede, en die veroorzaakt de scheuren. Een radiator eronder, direct zonlicht door het raam, de vaatwasser op 60 graden. Het hout verliest te snel vocht en krimpt. Omdat het niet in alle richtingen even hard kan krimpen, scheurt het.
De derde is vergeetachtigheid. Een plank die maanden geen olie heeft gezien, verliest zijn barrière tegen water. Hij stoot het niet meer af maar zuigt het op. Vanaf dat moment gaat al het andere sneller.
De eerste dag: behandel de plank voordat je hem gebruikt
Een nieuwe plank komt met een laagje olie uit de fabriek, en dat is bedoeld voor het transport en verder weinig. Voordat je er iets op snijdt, geef je hem een fatsoenlijke basisbehandeling.
Was hem met lauw water en een beetje mild afwasmiddel, droog hem af met een doek en laat hem een uur aan de lucht staan. Als hij helemaal droog is, breng je royaal voedselveilige minerale olie aan: een goed doordrenkte doek of stuk keukenpapier, op beide vlakken en op alle vier de zijkanten.
De zijkanten drinken het meest en worden door bijna iedereen overgeslagen. Wij dringen erop aan omdat daar het water binnenkomt als je afwast.
Laat hem de hele nacht intrekken. De volgende ochtend neem je het overschot af met een schone doek. Herhaal dit één keer per dag gedurende de eerste week.
Het klinkt als veel werk. Het is één week, en daarna doe je het nooit meer zo intensief.
Welke olie je gebruikt, en welke je plank ruïneert
Voedselveilige minerale olie. Te koop bij de apotheek en de drogist, kleurloos, ruikt naar niets en kost weinig. Het is inert, dus het wordt niet ranzig.
Wat je niet moet gebruiken, en dit is de fout die we het vaakst zien: olijfolie, zonnebloemolie, kokosolie of welke bakolie dan ook. Dat zijn vetten die oxideren. Ze beginnen er binnen enkele dagen mee en na twee tot vier weken is je plank plakkerig en ruikt hij ranzig, die geur van een oude vaatdoek die er met niets meer uit gaat.
Het is tegenintuïtief, dat weten we. Je hebt een olijfhouten plank, je hebt olijfolie in de keuken en het lijkt logisch. Doe het niet. Bij teak geldt precies hetzelfde.
Speciale plankbalsems werken ook, die minerale olie mengen met bijenwas. Ze beschermen iets beter en voelen prettiger aan, maar ze kosten flink meer en je moet ze aanbrengen als de plank lauwwarm is. Voor dagelijks gebruik voldoet minerale olie alleen prima.
Hoe vaak oliën: de waterdruppeltest
Vergeet kalenders. Laat een paar druppels water in het midden van de plank vallen en kijk wat er gebeurt.
Blijven ze als bolletjes op het oppervlak staan, dan is de plank beschermd. Lopen ze uit en wordt het hout op die plek donkerder, dan heeft hij dorst.
Als richtlijn, en dit hangt af van hoe vaak je hem gebruikt:
- Eerste week: dagelijks
- Eerste maand: één keer per week
- Daarna: één keer per maand
Er is nog een teken dat werkt en waar je niet eens water voor nodig hebt. Ziet het hout er licht, witachtig of dof uit, dan mist het olie. Een gevoede plank heeft een warme toon en een levendige nerf. Zie je hem mat en kleurloos, geef hem dan een laag.
De afwas van dertig seconden
Na elk gebruik lauw water en een beetje mild afwasmiddel met de spons. Beide kanten. Droog hem meteen af met een doek, ook beide kanten.
En nu wat bijna niemand doet en wat het meeste verschil maakt: laat hem rechtop op zijn zijkant verder drogen. Nooit plat. Zo circuleert de lucht gelijkmatig langs beide vlakken en kromt de plank niet. Tegen de muur achter het aanrecht, in het afdruiprek, in de spleet tussen twee kasten. Elke verticale positie voldoet.
Heb je rauwe kip of vis gesneden, was dan met heet water en afwasmiddel. Wil je helemaal zeker zijn, wrijf er daarna een halve citroen overheen en spoel na.
Over de hygiëne van hout valt heel wat te vertellen, en daar zullen we een hele gids aan wijden, want wat het onderzoek laat zien, is precies het tegenovergestelde van wat de meeste mensen denken.
De vijf verboden
Vaatwasser.
Waterdruk, agressief afwasmiddel en een droogcyclus op hoge temperatuur, alle drie tegelijk. Het ergste wat een houten plank kan overkomen. Hij wordt niet alleen lelijker: hij scheurt.
Weken.
Nooit in de gootsteen met water laten liggen. Geen vijf minuten.
Plat laten drogen.
Dat is de fout die de meeste planken doet kromtrekken.
Radiator, oven of direct zonlicht.
Bewaar hem op een luchtige plek bij normale temperatuur.
Bleek en agressieve ontvetters.
Ze doen de vezel opstaan en vreten de olie op. Mild afwasmiddel en verder niets.
Vlekken en geuren
Knoflook, ui en vis laten geur achter. Rode biet, bramen en kurkuma laten kleur achter. Geen van beide is blijvend.
Tegen de geur: grof zout erover, een halve citroen, en boen met de citroen alsof het een schuurspons is. Het sap neutraliseert en het zout werkt als zacht schuurmiddel. Afspoelen, drogen en oliën.
Tegen de vlekken: baksoda met een paar druppels water tot een pasta, in cirkels inwrijven met een doek, tien minuten laten inwerken en afspoelen. Is de vlek oud, schuur dan heel licht met fijn schuurpapier, altijd in de richting van de nerf, en daarna royaal oliën.
Na elke grondige reiniging altijd oliën. Je hebt de vlek weggehaald, maar ook een deel van de bescherming.
Waar je hem bewaart
Rechtop of hangend, in een luchtige kast of gewoon zichtbaar op het aanrecht. Beide opties werken prima.
Wat je beter kunt vermijden is de gesloten lade vlak onder de oven of naast de vaatwasser, waar hij stoom en hitte krijgt elke keer dat je die gebruikt. En woon je aan de kust, met een bijna het hele jaar hoge luchtvochtigheid, controleer de olie dan iets vaker dan de tabel hieronder aangeeft.
Jouw onderhoudsschema
| Wanneer | Wat je doet |
|---|---|
| Na elk gebruik | Met de hand wassen, afdrogen met een doek en rechtop op de zijkant laten staan |
| Eerste week met de plank | Dagelijks oliën |
| Eerste maand | Eén keer per week oliën |
| Elke maand | Oliën, of zodra de druppeltest faalt |
| Elke 6 maanden | Zijkanten en hoeken controleren, royaler oliën |
| Wanneer nodig | Zout en citroen tegen geuren, baksoda tegen vlekken |
Als er al iets is misgegaan
Oppervlakkige scheurtjes, een kromgetrokken plank, donkere vlekken die niet weggaan met baksoda. Bijna alles is te herstellen en je hoeft niets weg te gooien, en we leggen het stap voor stap uit in een volgende gids.
En als je aan het beslissen bent welke plank je moet kopen, vind je de verschillen tussen teak, olijfhout, acacia en End Grain bij de snijplanken.
Zoek je een plank die deze behandeling decennia doorstaat
Wij werken met teak, olijfhout en acacia, en met de End Grain planken met staande nerf, die het scherp van je mes het beste behandelen.
Veelgestelde vragen
Mag ik olijfolie gebruiken op een plank van olijfhout?
Nee. Dat de plank van olijfhout is verandert niets: olijfolie oxideert net zo goed en maakt het hout binnen enkele weken plakkerig en ranzig. Gebruik voedselveilige minerale olie.
Hoe vaak moet ik een houten plank oliën?
Dagelijks in de eerste week, één keer per week de eerste maand en daarna één keer per maand. De echte test zijn een paar druppels water: lopen ze uit in plaats van op het oppervlak te blijven staan, dan is het tijd.
Mag een houten snijplank in de vaatwasser?
Nee. De waterdruk, het afwasmiddel en het drogen op hoge temperatuur laten het hout plotseling krimpen, waardoor het scheurt. Met de hand wassen en meteen afdrogen.
Waarom is mijn plank kromgetrokken?
Bijna altijd omdat hij aan één kant sneller is gedroogd dan aan de andere, en dat gebeurt als je hem na het afwassen plat op het aanrecht legt. Droog hem af met een doek en zet hem rechtop op zijn zijkant.
Hoe krijg ik de geur van knoflook of vis uit de plank?
Grof zout erover en boenen met een halve citroen. Afspoelen, drogen en oliën. Is de geur hardnekkig, herhaal dan en laat het zout tien minuten inwerken voor je boent.
Hoe lang gaat een goed verzorgde houten plank mee?
Met dit onderhoud decennia. Massief hout slijt niet door gebruik: de snedes sluiten zich weer en het oppervlak kun je zo vaak schuren en opnieuw oliën als nodig is. Wat een plank de das omdoet, is de vaatwasser of de vergeetachtigheid.