Hoe je een houten snijplank verzorgt zodat hij een leven lang meegaat

Een goed verzorgde plank gaat decennia mee. Slecht verzorgd gaat hij twee jaar mee en eindigt met een scheur in het midden.

Het verschil zit niet in de prijs en ook niet in de houtsoort. Het zit in vier gewoontes die je in vijf minuten leert en daarna zonder nadenken doet.

We verkopen al jaren planken van teak, olijfhout en acacia, en de vragen die we krijgen zijn bijna altijd dezelfde. Welke olie moet ik gebruiken? Mag hij in de vaatwasser? Waarom is hij grijs geworden? Hier staan ze allemaal beantwoord, in de volgorde waarin je ze nodig hebt.

De drie vijanden: water, hitte en vergeetachtigheid

Het hout van je plank leeft nog. Het neemt vocht op uit de lucht en geeft het weer af, en verandert daarbij van volume. Die beweging is normaal en ga je niet tegenhouden. Het probleem ontstaat wanneer het abrupt gebeurt of wanneer het maar aan één kant gebeurt.

Water is de eerste. Niet het water van een snelle wasbeurt, maar het weken: de plank die een half uur in de gootsteen blijft liggen, of die je afwast en plat op het natte aanrecht laat liggen. De onderkant droogt niet, de bovenkant wel, en de plank kromt naar de kant die het meeste water heeft verloren.

Hitte is de tweede, en die veroorzaakt de scheuren. Een radiator eronder, direct zonlicht door het raam, de vaatwasser op 60 graden. Het hout verliest te snel vocht en krimpt. Omdat het niet in alle richtingen gelijkmatig kan krimpen, scheurt het.

De derde is vergeetachtigheid. Een plank die al maanden niet is geolied verliest zijn barrière tegen water. Hij stoot het niet meer af en begint het op te nemen. Vanaf dat moment gaat al het andere sneller.

De eerste dag: verzadig de plank voor je hem gebruikt

Een nieuwe plank komt binnen met een laagje olie uit de fabriek dat dient voor het transport en verder voor weinig. Voordat je er iets op snijdt, geef je hem een fatsoenlijke oliebeurt.

Was hem met lauw water en een beetje milde zeep, droog hem af met een doek en laat hem een uur aan de lucht staan. Als hij helemaal droog is, breng je royaal minerale olie van voedingskwaliteit aan: een goed doordrenkte doek of stuk keukenpapier, over beide vlakken en over alle vier de zijkanten.

De zijkanten drinken het meest en worden door bijna iedereen overgeslagen. Wij hameren erop, want daar komt het water binnen als je afwast.

Laat hem de hele nacht intrekken. Neem 's ochtends het overschot af met een schone doek. Herhaal dit één keer per dag gedurende de eerste week.

Het klinkt als veel werk. Het is één week, en daarna doe je het nooit meer zo intensief.

Welke olie je gebruikt, en welke je plank verpest

Minerale olie van voedingskwaliteit. Te koop bij de apotheek en de drogist, kleurloos, ruikt nergens naar en kost weinig. Hij is inert, dus hij wordt niet ranzig.

Wat je niet moet gebruiken, en dit is de fout die we het vaakst zien: olijfolie, zonnebloemolie, kokosolie of welke bakolie dan ook. Dat zijn vetten die oxideren. Ze beginnen binnen enkele dagen en na twee tot vier weken is je plank plakkerig en ruikt hij ranzig, die geur van een oude vaatdoek die er met niets meer uit gaat.

Het is tegen de intuïtie in, dat weten we. Je hebt een plank van olijfhout, je hebt olijfolie in de keuken en het lijkt logisch. Doe het niet. Bij teakhout geldt precies hetzelfde, en ook voor olijfhouten keukengerei.

Er bestaan ook speciale balsems voor snijplanken, die minerale olie met bijenwas combineren. Ze beschermen iets beter en geven een fijner gevoel, maar ze kosten flink meer en je moet ze aanbrengen als de plank lauw is. Voor dagelijks gebruik volstaat minerale olie prima.

Hoe vaak oliën: de waterdruppeltest

Vergeet de kalender. Laat een paar druppels water op het midden van de plank vallen en kijk wat er gebeurt.

Blijven ze als bolletjes op het oppervlak staan, dan is de plank beschermd. Lopen ze uit en wordt het hout op die plek donkerder, dan heeft hij dorst.

Als richtlijn, en dit hangt af van hoeveel je hem gebruikt:

• Eerste week: dagelijks
• Eerste maand: één keer per week
• Daarna: één keer per maand

Er is nog een signaal dat werkt en waar je niet eens water voor nodig hebt. Ziet het hout er licht, witachtig of dof uit, dan heeft het olie nodig. Een goed gevoede plank heeft een warme kleur en een levendige nerf. Zie je hem mat en kleurloos, geef hem dan een laag.

De afwas van dertig seconden

Na elk gebruik lauw water en een beetje milde zeep met de spons. Beide kanten. Droog hem meteen af met een doek, ook beide kanten.

En dan wat bijna niemand doet en wat het meeste verschil maakt: laat hem rechtop verder drogen, op een zijkant. Nooit plat. Zo circuleert de lucht gelijkmatig langs beide vlakken en kromt de plank niet. Tegen de achterwand van het aanrecht, in het afdruiprek, in de spleet tussen twee kasten. Elke verticale stand is goed.

Heb je rauwe kip of vis gesneden, was dan met heet water en zeep. Wil je het zeker weten, wrijf er daarna een halve citroen overheen en spoel na.

Over de hygiëne van hout valt heel wat te vertellen, en dat leggen we uit in houten of plastic snijplank?, want wat het onderzoek zegt gaat juist in tegen wat iedereen denkt.

De vijf keer «nooit»

Vaatwasser.Water onder druk, agressief afwasmiddel en een heet droogprogramma, alle drie tegelijk. Het is het ergste wat een houten plank kan overkomen. Het is niet dat hij er minder mooi uitkomt: hij scheurt.

Weken.Laat hem nooit in de gootsteen met water staan. Ook geen vijf minuten.

Plat laten drogen.Dit is de fout waar de meeste planken krom van worden.

Radiator, oven of direct zonlicht.Bewaar hem op een geventileerde plek en bij normale temperatuur.

Bleek en sterke ontvetters.Ze doen de vezel opstaan en vreten de olie weg. Milde zeep en verder niets.

Vlekken en geuren

Knoflook, ui en vis laten geur achter. Rode biet, bramen en kurkuma laten kleur achter. Geen van beide is blijvend.

Voor de geur: grof zout erover, een halve citroen, en boen met de citroen alsof het een schuurspons is. Het sap neutraliseert en het zout werkt als zacht schuurmiddel. Naspoelen, drogen en oliën.

Voor de vlekken: baksoda met een paar druppels water tot een pasta, in cirkels wrijven met een doek, tien minuten laten inwerken en naspoelen. Is de vlek oud, schuur dan heel voorzichtig met fijn schuurpapier, altijd in de richting van de nerf, en daarna royaal oliën.

Na elke grondige schoonmaak altijd oliën. Je hebt de vlek weggehaald, maar ook een deel van de bescherming.

Waar je hem bewaart

Rechtop of opgehangen, in een geventileerde kast of gewoon zichtbaar op het aanrecht. Allebei prima.

Wat je beter vermijdt is de dichte lade net onder de oven of naast de vaatwasser, waar hij stoom en hitte krijgt elke keer dat je die gebruikt. En woon je aan de kust, met bijna het hele jaar hoge luchtvochtigheid, controleer de olie dan iets vaker dan de tabel hieronder aangeeft.

Jouw onderhoudsschema

Wanneer	Wat je doet
Na elk gebruik	Met de hand wassen, afdrogen met een doek en rechtop op de zijkant laten staan
Eerste week met de plank	Dagelijks oliën
Eerste maand	Eén keer per week oliën
Elke maand	Oliën, of zodra de druppeltest mislukt
Elke 6 maanden	Zijkanten en hoeken nakijken, royaler oliën
Wanneer nodig	Zout en citroen tegen geuren, baksoda tegen vlekken

Als het al is misgegaan

Oppervlakkige scheurtjes, een kromgetrokken plank, donkere vlekken die niet weggaan met baksoda. Bijna alles is te herstellen en je hoeft niets weg te gooien; we leggen het stap voor stap uit in zo red je een gebarsten of kromgetrokken plank.

En als je nog aan het kiezen bent welke plank je koopt, vind je in de gids over welk hout je kiest de verschillen tussen teak, olijfhout, acacia en End Grain.

Veelgestelde vragen

Mag ik olijfolie gebruiken op een plank van olijfhout?Nee. Dat de plank van olijfhout is verandert niets: olijfolie oxideert net zo goed en maakt het hout binnen een paar weken plakkerig en ranzig ruikend. Gebruik minerale olie van voedingskwaliteit.

Hoe vaak moet je een houten snijplank oliën?Dagelijks de eerste week, één keer per week de eerste maand en daarna één keer per maand. De echte test is een paar druppels water: lopen ze uit in plaats van op het oppervlak te blijven staan, dan is het tijd om te oliën.

Mag een houten snijplank in de vaatwasser?Nee. Het water onder druk, het afwasmiddel en het hete drogen zorgen ervoor dat het hout in één keer krimpt en scheurt. Met de hand wassen en meteen afdrogen.

Waarom is mijn plank kromgetrokken?Bijna altijd omdat hij aan één kant meer is gedroogd dan aan de andere, en dat gebeurt als je hem na het afwassen plat op het aanrecht laat liggen. Droog hem af met een doek en zet hem rechtop op de zijkant.

Hoe krijg ik de geur van knoflook of vis van de plank?Grof zout erover en boenen met een halve citroen. Naspoelen, drogen en oliën. Is de geur hardnekkig, herhaal het dan en laat het zout tien minuten inwerken voor je boent.

Hoe lang gaat een goed verzorgde houten plank mee?Met dit onderhoud decennia. Een plank van massief hout slijt niet door gebruik: de sneden sluiten zich en het oppervlak kun je zo vaak schuren en opnieuw oliën als nodig is. Wat een plank om zeep helpt is de vaatwasser of de vergeetachtigheid.